{"id":2,"date":"2017-09-17T21:10:37","date_gmt":"2017-09-17T19:10:37","guid":{"rendered":"http:\/\/iwonicz.pl\/?page_id=2"},"modified":"2020-03-13T15:47:28","modified_gmt":"2020-03-13T14:47:28","slug":"historia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/historia\/","title":{"rendered":"Historia"},"content":{"rendered":"<p><strong>Rys historyczny gminy Iwonicz Zdr\u00f3j<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><strong>Pocz\u0105tki miejscowo\u015bci<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-42 alignright\" src=\"http:\/\/iwonicz.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/12.jpg\" alt=\"Pa\u0142ac\" width=\"442\" height=\"294\" srcset=\"https:\/\/iwonicz.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/12.jpg 498w, https:\/\/iwonicz.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/12-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 442px) 100vw, 442px\" \/><\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\"><strong>Iwonicz<\/strong>\u00a0to znana miejscowo\u015b\u0107 uzdrowiskowa o bogatej przesz\u0142o\u015bci. Na taki charakter miejscowo\u015bci decyduj\u0105cy wp\u0142yw mia\u0142o po\u0142o\u017cenie geograficzne, walory klimatyczne i budowa geologiczna.<\/p>\n<p align=\"justify\">Wyst\u0119powanie w\u00f3d mineralnych odkrytych ju\u017c w XV, a nast\u0119pnie coraz lepsze mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania zdrowotnych walor\u00f3w \u015brodowiska, ukierunkowa\u0142o rozw\u00f3j, mia\u0142o du\u017cy wp\u0142yw na \u017cycie i zaj\u0119cia mieszka\u0144c\u00f3w. Uzdrowiskowy charakter miejscowo\u015bci i bogata przesz\u0142o\u015b\u0107, to dwa najwa\u017cniejsze czynniki, kt\u00f3re odegra\u0142y decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w ukszta\u0142towaniu obecnej rzeczywisto\u015bci. Do 1956 roku Iwonicz stanowi\u0142 jedn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. Obecnie liczy ponad 6,5 tysi\u0105ca mieszka\u0144c\u00f3w i jest podzielony administracyjnie na miasto &#8211; mniejsz\u0105 cze\u015b\u0107 zdrojow\u0105 i wie\u015b &#8211; licz\u0105c\u0105 ponad 4,3 tysi\u0105ca ludno\u015bci. Podzia\u0142 ten funkcjonuje dopiero od 1956 roku, dlatego dotychczasowa historia, kultura, zwyczaje, \u017cycie religijne obu tych cz\u0119\u015bci s\u0105 wsp\u00f3lnym dziedzictwem dla wsp\u00f3\u0142czesnego pokolenia. Pocz\u0105tki samej miejscowo\u015bci jak i uzdrowiska gin\u0105 w mrokach dziej\u00f3w. Pierwsza wzmianka pisana o Iwoniczu pochodzi z 1427 r. Jest to wiadomo\u015b\u0107 o istniej\u0105cej tu osadzie, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce powsta\u0142a w XIV wieku, w okresie kolonizacji tych teren\u00f3w (na prawie magdeburskim) przez kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego, cho\u0107 nie jest wykluczone, \u017ce istnia\u0142a wcze\u015bniej, za\u0142o\u017cona na prawie polskim lub ruskim. \u015awiadczy o tym wyst\u0119powanie obok nazwisk niemieckich tak\u017ce polskich nazwisk kmieci\u00a0<em>(J. Michalak, Historia Iwonicza Zdroju, [w:] Iwonicz Zdr\u00f3j Monografia, wyd. II s. 39).<\/em>\u00a0Wspomniana wzmianka wymienia imiona Benesza i Boczka, jako w\u0142a\u015bcicieli Iwonicza. Wed\u0142ug akt grodzkich, rodzin\u0119 t\u0119 nazywano Iwanieckimi, a tak\u017ce Otos\u0142awskimi. Prawdopodobnie przyby\u0142a ona z Moraw, a Iwonicz posiada\u0142a przez cztery pokolenia a\u017c do 1519 roku. W 1447r. wzmiankowane jest so\u0142ectwo, kt\u00f3re przed rokiem 1462 zosta\u0142o wykupione przez w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Wa\u017cniejsze wydarzenia w dziejach Iwonicza od XV do XVIII wieku W XV wieku<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">Iwonicz by\u0142 ju\u017c osad\u0105 zasobn\u0105 i ludn\u0105. Dowodem tego jest wybudowanie w niej okaza\u0142ego ko\u015bcio\u0142a, konsekrowanego w 1464r., istnienie we wsi dworu obronnego, zwanego &#8222;twierdz\u0105&#8221;, staw\u00f3w rybnych oraz 62 gospodarstw kmiecych, nie licz\u0105c osiad\u0142ych tu zagrodnik\u00f3w i s\u0142u\u017cby folwarcznej\u00a0<em>(J. Michalak, Historia&#8230; s. 39).\u00a0<\/em>Szybkie bogacenie si\u0119 Iwonicza w XV wieku by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu w rejonie krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 szlak\u00f3w handlowych &#8211; w\u0119gierskiego, biegn\u0105cego z p\u00f3\u0142nocy przez Dukl\u0119 i Prze\u0142\u0119cz Dukielsk\u0105 do W\u0119gier i na Ba\u0142kany oraz podkarpackiego, biegn\u0105cego z zachodu przez Krak\u00f3w, Biecz, Sanok i Podole do kolonii genue\u0144skich nad Morzem Czarnym. By\u0107 mo\u017ce, \u017ce pewien wp\u0142yw na rozw\u00f3j Iwonicza ju\u017c w\u00f3wczas mia\u0142y wyst\u0119puj\u0105ce tu \u017ar\u00f3d\u0142a mineralne o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach leczniczych\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 40).<\/em>\u00a0Jednak\u017ce popularno\u015b\u0107 uzdrowiska w XVII wieku nie zawsze by\u0142a r\u00f3wnoznaczna z jego rozwojem. Na przeszkodzie temu sta\u0142y wojny i najazdy nawiedzaj\u0105ce &#8222;Rzeczpospolit\u0119 Szlacheck\u0105&#8221; w tym okresie. W czerwcu 1624 roku chan tatarski Kantymir Murza wprowadzi\u0142 na po\u0142udniowo-wschodnie ziemie Polski 30 000 Tatar\u00f3w. W\u015br\u00f3d spalonych wsi by\u0142 Iwonicz, pozosta\u0142 w nim tylko zrabowany ko\u015bci\u00f3\u0142, zniszczono te\u017c archiwum parafialne. W okresie potopu szwedzkiego Iwonicz by\u0142 dwukrotnie zajmowany przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w. W 1657 r napada na Polsk\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119 Siedmiogrodu Jerzy II Rakoczy. Iwonicz liczy\u0142 wtedy 600 mieszka\u0144c\u00f3w. Wie\u015b zosta\u0142a z\u0142upiona a ko\u015bci\u00f3\u0142 obrabowany. W 1696 r ogromna pow\u00f3d\u017a zala\u0142a wie\u015b\u00a0<em>(Ks. Z. G\u0142owacki, Wa\u017cniejsze wydarzenia w dziejach Iwonicza, [w:] Iwonicz nasze korzenie, Sandomierz 2002, s. 32).\u00a0<\/em>Kto i kiedy odkry\u0142 przydatno\u015b\u0107 iwonickich \u017ar\u00f3de\u0142 do leczenia rozmaitych schorze\u0144, nie wiadomo. Najstarsze dokumenty pisane, w postaci kronik parafialnych, zosta\u0142y zniszczone w wyniku najazdu Tatar\u00f3w. Wymienia si\u0119 przywileje kr\u00f3la Zygmunta Starego z lat 1520- 1523 nadane dziedzicowi Iwonicza Wiktorianowi z Sienna, a dotycz\u0105ce iwonickich w\u00f3d leczniczych, zatem przypuszcza\u0107 nale\u017cy, \u017ce uzdrowisko Iwonicz za\u0142o\u017cy\u0142 Wiktorian Sienie\u0144ski lub jego potomkowie\u00a0<em>(J. Michalak, Historia&#8230; s. 41)<\/em>\u00a0Rodzina Sienie\u0144skich by\u0142a w\u0142a\u015bcicielami Iwonicza w latach 1520-1613. Na pocz\u0105tku XVII wieku Iwonicz by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Bobol\u00f3w, kt\u00f3rzy pochodzili z Czech. W po\u0142owie XVII wieku dziedzicami Iwonicza byli (kr\u00f3tko) Witkowscy i Laskowscy, w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku Stadniccy, a po nich Ossoli\u0144scy. W tych czasach znano ju\u017c lecznicze walory w\u00f3d mineralnych Iwonicza, gdy\u017c jeszcze w 1578r. Wojciech Oczko- nadworny lekarz kr\u00f3la Stefana Batorego pisa\u0142 o nich w swojej pierwszej ksi\u0105\u017cce medycznej napisanej w j. polskim. (Wspomniana data stanowi umowny pocz\u0105tek iwonickiego uzdrowiska). Jednak\u017ce miejscowo\u015b\u0107 nie rozwija\u0142a si\u0119. Na przeszkodzie temu sta\u0142y wojny i najazdy nawiedzaj\u0105ce &#8222;Rzeczpospolit\u0119 Szlacheck\u0105&#8221; w tym okresie, a tak\u017ce epidemie chor\u00f3b. Miejscowo\u015b\u0107 by\u0142a do\u015bwiadczona napadami Tatar\u00f3w (1624) Kozak\u00f3w i Rakoczego w 1657, najazdami szwedzkimi w latach 1655-1668. W czasie wojny p\u00f3\u0142nocnej (1702), a potem w czasach saskich, zw\u0142aszcza w I po\u0142owie XVIII wieku Iwonicz z okolic\u0105 prze\u017cywa\u0142 przemarsze r\u00f3\u017cnych wojsk- to wszystko niszczy\u0142o ludno\u015b\u0107 i jej dobytek. Iwonickie zdroje pi\u0119knie rozwini\u0119te za kr\u00f3la Zygmunta Starego upad\u0142y i uleg\u0142y zaniedbaniu, jednak\u017ce nie spowodowa\u0142y ca\u0142kowitego upadku uzdrowiska. Okresem szczeg\u00f3lnego zainteresowania zdrojem by\u0142y lata panowania Jana III Sobieskiego\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 41)<\/em>\u00a0W wyniku I rozbioru Polski w 1772r. Iwonicz znalaz\u0142 si\u0119 pod panowaniem austriackim. W 1773 roku zosta\u0142 w\u0142\u0105czony przez austriackie w\u0142adze zaborcze do tzw. cyrku\u0142u dukielskiego. W tym czasie w\u0142a\u015bcicielem Iwonicza by\u0142 gor\u0105cy stronnik uchwa\u0142 Sejmu Czteroletniego &#8211; Micha\u0142 Ostaszewski, kt\u00f3ry wykupi\u0142 Iwonicz z r\u0105k Ossoli\u0144skich w 1793 roku. Rz\u0105d austriacki zobowi\u0105za\u0142 go do odnowienia zdroju iwonickiego. Ostaszewski nie podj\u0105\u0142 si\u0119 w pe\u0142ni tego zadania i w 1799r. sprzeda\u0142 Iwonicz by\u0142emu konfederatowi barskiemu hrabiemu Teofilowi Za\u0142uskiemu, kt\u00f3ry odst\u0105pi\u0142 go synowi Karolowi w 1825roku.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Odbudowa zdroju przez Karola i Ameli\u0119 Za\u0142uskich<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">Z rodzin\u0105 Za\u0142uskich wi\u0105\u017ce si\u0119 okres odbudowy i rozwoju uzdrowiska. Hrabia Karol Za\u0142uski, naczelnik powstania listopadowego na Litwie rozpocz\u0105\u0142 w 1837 roku odbudow\u0119 zaniedbanego zdroju (budow\u0119 zak\u0142adu k\u0105pielowego, budynk\u00f3w dla kuracjuszy i zabudowa\u0144 us\u0142ugowych). Karol przeszed\u0142 do historii Iwonicza jako fundator Zak\u0142adu Zdrojowego, przeznaczy\u0142 ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek jak r\u00f3wnie\u017c posag \u017cony Amelii z Ogi\u0144skich na rozbudow\u0119 uzdrowiska. Po \u015bmierci Karola (1845r.) prowadzenie zak\u0142adu przej\u0119\u0142a Amelia Za\u0142uska, kt\u00f3ra przy pomocy gen. J\u00f3zefa Za\u0142uskiego prowadzi\u0142a administracj\u0119 i dalsz\u0105 rozbudow\u0119 uzdrowiska. Nasta\u0142y jednak w Galicji niespokojne czasy i zahamowa\u0142y dynamiczny rozw\u00f3j uzdrowiska. W 1846 roku okolice Iwonicza obj\u0119\u0142a\u00a0<em>&#8222;rabacja ch\u0142opska&#8221;.<\/em>\u00a0Miejscowo\u015b\u0107 nie ponios\u0142a jednak \u017cadnych strat, dzi\u0119ki zorganizowanej przez miejscowych ch\u0142op\u00f3w stra\u017cy, kt\u00f3re strzeg\u0142y \u0142adu i porz\u0105dku, nie daj\u0105c dost\u0119pu do wsi i zak\u0142adu obcym grupom ch\u0142opskim. Rok 1847 przyni\u00f3s\u0142 epidemi\u0119 tyfusu, na kt\u00f3ry mar\u0142a masowo miejscowa ludno\u015b\u0107, mimo zorganizowanej pomocy Amelii Za\u0142uskiej . Akta z wizytacji dzieka\u0144skiej przeprowadzonej w 1847 roku zaznaczaj\u0105, \u017ce parafia liczy 1821 dusz i \u017ce posiada pi\u0119kn\u0105 szko\u0142\u0119 parafialn\u0105, wybudowan\u0105 i wyposa\u017con\u0105 przez kolatora hr. Karola Za\u0142uskiego. Szko\u0142a liczy 37 uczni\u00f3w, nauczycielem jest sam proboszcz, a pomaga mu organista\u00a0<em>(K. Z. G\u0142owacki, Iwonicz nasze&#8230; s. 34)<\/em>\u00a015 maja 1848 roku zostaje zniesiona pa\u0144szczyzna. Uw\u0142aszczono ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy stali si\u0119 wolnymi w\u0142a\u015bcicielami ziemi. Rok p\u00f3\u017aniej zmar\u0142o w Iwoniczu na choler\u0119 31 os\u00f3b, a podczas ponownego ataku cholery w 1873 roku &#8211; 84 osoby (w ca\u0142ej Galicji zmar\u0142o na choler\u0119 42 ty\u015b os\u00f3b). Wydarzenia te, jak i rozruchy zwi\u0105zane z &#8222;Wiosn\u0105 Lud\u00f3w w 1848 roku, a tak\u017ce przemarsze wojsk rosyjskich na W\u0119gry w 1849r. spowodowa\u0142y przerw\u0119 w dzia\u0142alno\u015bci uzdrowiska. W drugiej po\u0142owie XIX wieku nast\u0119puje dalszy rozw\u00f3j uzdrowiska. Staraniem Amelii Za\u0142uskiej w 1852r zosta\u0142a wybudowana przez wie\u015b nowa wygodna droga do zak\u0142adu k\u0105pielowego, co znacznie u\u0142atwi\u0142o dojazd do uzdrowiska. Nast\u0119pne lata przynosz\u0105 Iwoniczowi dalszy wzrost popularno\u015bci. W latach tych w Iwoniczu, w sezonie letnim leczy\u0142o si\u0119 ju\u017c ponad 400 kuracjuszy, nie licz\u0105c letnik\u00f3w i os\u00f3b do towarzystwa. Wielkim propagatorem uzdrowiska by\u0142 dr J\u00f3zef Dietl &#8211; profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, kt\u00f3ry nada\u0142 Iwoniczowi przydomek &#8222;ksi\u0119cia w\u00f3d jodowych&#8221;\u00a0<em>(&#8222;\u0179r\u00f3d\u0142a lekarskie w Iwoniczu&#8221; r.1858 J. Michalak, Historia&#8230; s. 53)<\/em>. Po \u015bmierci Amelii Za\u0142uskiej uzdrowisko przej\u0105\u0142 syn Micha\u0142 Za\u0142uski. Pod jego kierownictwem nast\u0119puje dalszy rozw\u00f3j zak\u0142adu. Du\u017co wagi przywi\u0105zuje do systematycznego przeprowadzania badania w\u00f3d mineralnych, kt\u00f3re sprzedawano butelkowane w kraju i za granic\u0105. Dodatkowo w 1867r. wybudowano i uruchomiono warzelni\u0119 soli jodobromowej. Dobrze rozwini\u0119ta reklama poprzez artyku\u0142y prasowe, prace lekarskie, sprawozdania, przewodniki i informatory pisane w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach rozs\u0142awia\u0142a Iwonicz, a budowa nowych linii kolejowych i stacji kolejowej w odleg\u0142o\u015bci 12 km od uzdrowiska zbli\u017cy\u0142a Iwonicz do szerokiego \u015bwiata. W 1873 roku austriacka poczta uruchomi\u0142a po\u0142\u0105czenie Iwonicza z Rzeszowem. Chodzi\u0142o o dojazd do poci\u0105g\u00f3w. Odleg\u0142o\u015b\u0107 prawie 100km w\u00f3z pocztowy pokonywa\u0142 w ci\u0105gu 10 godzin. Ostatnie dziesi\u0119ciolecie XIX wieku charakteryzowa\u0142 sta\u0142y rozw\u00f3j uzdrowiska Przyczyni\u0142o si\u0119 do tego wybudowanie kolei Karola Ludwika, \u0142\u0105cz\u0105cej Lw\u00f3w, Rzesz\u00f3w, Tarn\u00f3w i Krak\u00f3w z Wiedniem, a nast\u0119pnie kolei z Zag\u00f3rza przez \u0141upk\u00f3w na W\u0119gry i linii kolei transwersalnej, prowadz\u0105cej wzd\u0142u\u017c Podkarpacia. Rozw\u00f3j komunikacji oraz wybudowanie stacji kolejowej Iwonicz mi\u0119dzy Krosnem a Rymanowem (wspomnianej wy\u017cej), mia\u0142o du\u017cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j uzdrowiska. Z roku na rok wzrasta\u0142a liczba kuracjusz (w r. 1875 leczy\u0142o si\u0119 1105 os\u00f3b, a w 1900 trzykrotnie wi\u0119cej, bo 3160). Najwi\u0119cej kuracjuszy przyje\u017cd\u017ca\u0142o z Galicji oraz ziem zaboru rosyjskiego i pruskiego. Przyje\u017cd\u017cali tak\u017ce chorzy z W\u0119gier, Austrii, Niemiec, Rosji, Rumunii, Czech i Francji oraz w mniejszej liczbie z innych kraj\u00f3w, m.in. z Egiptu, Palestyny, Persji (Iran) i Stan\u00f3w Zjednoczonych (<em>J. Michalak, Historia&#8230; s. 55)<\/em>. W 1876 roku funkcjonowa\u0142o w Zdroju 19 willi (600 pokoi), osobne wille posiadali spokrewnieni z Za\u0142uskimi Ostaszewscy i Go\u0142aszewscy. Kuracjusze korzystali z 5 restauracji. By\u0142a cukiernia, rze\u017ania, piekarnia, zak\u0142ad fotograficzny, kr\u0119gielnia, strzelnica, apteka, poczta, czytelnia, sala gimnastyczna i kilka sklep\u00f3w. By\u0142a te\u017c kaplica zdrojowa. Iwonicz by\u0142 s\u0142ynny na ziemiach polskich i daleko poza ich granicami. Korzystny wp\u0142yw na rozw\u00f3j Iwonicza mia\u0142o nadanie przez w\u0142adze austriackie autonomii Galicji. Absolutystyczne cesarstwo austriackie przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w konstytucyjne Austro-W\u0119gry, a konstytucja uchwalona w 1867r. rozszerza\u0142a uprawnienia parlamentu sejm\u00f3w krajowych oraz powo\u0142ywa\u0142a do \u017cycia instytucje autonomiczne i samorz\u0105dowe. Sejm galicyjski zosta\u0142 wyposa\u017cony w szerszy zakres dzia\u0142ania, by\u0142 instytucj\u0105 nadzoruj\u0105c\u0105 i odwo\u0142awcz\u0105 od decyzji w\u0142adz samorz\u0105dowych powiatowych i gminnych. Organem wykonawczym sejmu by\u0142 Wydzia\u0142 Krajowy, a ni\u017cszymi organami autonomicznymi &#8211; rady powiatowe oraz rady miejskie i gminne. Do w\u0142adz w pewnym stopniu autonomicznych zaliczano r\u00f3wnie\u017c Rad\u0119 Szkoln\u0105 Krajow\u0105 oraz podleg\u0142e jej Rady Szkolne Okr\u0119gowe. Obok organ\u00f3w autonomicznych istnia\u0142a r\u00f3wnie\u017c w Galicji w\u0142adza rz\u0105dowa, na kt\u00f3rej czele sta\u0142 namiestnik wraz z podporz\u0105dkowanymi mu naczelnikami urz\u0119d\u00f3w powiatowych: starostami oraz organami policyjnymi\u00a0<em>(I.Homola, Krosno i powiat kro\u015bnie\u0144ski, [w:] Krosno-studia z dziej\u00f3w miasta i regionu Krak\u00f3w 1972, tom I, s. 248)<\/em>. W toku przeprowadzonych reform za czas\u00f3w J\u00f3zefa II poszerzono zakres dzia\u0142ania gmin wiejskich. Poddanym zezwolono odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do urz\u0119d\u00f3w i s\u0105d\u00f3w pa\u0144stwowych, a szlachcie zabroniono kara\u0107 ch\u0142op\u00f3w grzywn\u0105 i ograniczono stosowanie kar cielesnych, zezwolono wchodzi\u0107 w zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie bez zgody dworu, ograniczono s\u0142u\u017cb\u0119 dzieci ch\u0142opskich we dworze, jednak\u017ce przewag\u0119 nad masami ludowymi mia\u0142y w instytucjach autonomicznych warstwy posiadaj\u0105ce. Spraw\u0119 gmin miejscowych regulowa\u0142a ustawa z r. 1866 wyodr\u0119bniaj\u0105ca obszary dworskie jako osobne jednostki administracyjne, a pozostawiaj\u0105ce gminom dwojakie w\u0142adze: rad\u0119 gminn\u0105 i zwierzchno\u015b\u0107 gminn\u0105. Okres autonomiczny obejmuje lata 1867 do chwili wybuchu pierwszej wojny \u015bwiatowej w 1914. Przy nowym podziale administracyjnym utworzono powiat kro\u015bnie\u0144ski. Stosownie do ustawy ministra spraw wewn\u0119trznych z r. 1867 w Kro\u015bnie powsta\u0142o starostwo powiatowe, obejmuj\u0105ce trzy miasta, dwa miasteczka i 104 wsie\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 250)<\/em>. Ostatnie lata ery autonomicznej odznacza\u0142y si\u0119 na terenie powiatu kro\u015bnie\u0144skiego nasilaj\u0105c\u0105 si\u0119 emigracj\u0105, obni\u017ceniem produkcji ropy naftowej i id\u0105c\u0105 za tym znaczn\u0105 depresj\u0105 gospodarcz\u0105 przy r\u00f3wnoczesnym zaostrzaniu si\u0119 konflikt\u00f3w klasowych oraz rozwoju ruchu ludowego i robotniczego. Tymczasem uzdrowisko iwonickie rozwija\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 dobrze. Najistotniejszymi inwestycjami w ostatnich trzech dziesi\u0119cioleciach XIX wieku w Iwoniczu Zdroju by\u0142o wybudowanie \u0142azienek murowanych i szpitala zdrojowego oraz za\u0142o\u017cenie nowych wodoci\u0105g\u00f3w \u017celiwnych z hydrantami i fontann\u0105. W 1892 roku zaprowadzono w uzdrowisku \u015bwiat\u0142o elektryczne i wybudowano wiele nowych pensjonat\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c pierwsze czternastolecie XX wieku przynios\u0142o znaczn\u0105 rozbudow\u0119 zak\u0142adu i jego unowocze\u015bnienie (urz\u0105dzenia do fizykoterapii) i dalszy wzrost frekwencji kuracjuszy (w 1912 leczy\u0142o si\u0119 5 706 os\u00f3b). Z pocz\u0105tkiem XX wieku Iwonicz osi\u0105gn\u0105\u0142 poza Zakopanem i Krynic\u0105 trzecie miejsce w Galicji. Dla por\u00f3wnania warto tu doda\u0107, \u017ce w Kro\u015bnie dopiero w 1901 roku otwarto szpital pocz\u0105tkowo na 15, p\u00f3\u017aniej na 50 \u0142\u00f3\u017cek, a w stosunku rocznym leczono 1816 chorych\u00a0<em>(J. Michalak, Historia&#8230;s. 57).<\/em>\u00a0Rozw\u00f3j uzdrowiska korzystnie wp\u0142ywa\u0142 na \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w, zar\u00f3wno w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci Iwonicza w bezpo\u015brednio bliskim s\u0105siedztwie zak\u0142adu, jak te\u017c dolnej cz\u0119\u015bci Iwonicza, nazywanej wsi\u0105, gdzie Za\u0142uscy na terenie iwonickiego dworu wybudowali w 1883 roku nowy pa\u0142ac zwany zimowym.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Zas\u0142u\u017ceni w dziejach Iwonicza &#8211;<br \/>\nks. Antoni Podg\u00f3rski i nauczyciel Karol Filipowicz<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">Du\u017cy dorobek tego okresu Iwonicz zawdzi\u0119cza dwu wielkim postaciom &#8211; ksi\u0119dzu Antoniemu Podg\u00f3rskiemu i nauczycielowi Karolowi Filipowiczowi. Ksi\u0105dz A. Podg\u00f3rski by\u0142 proboszczem parafii Iwonicz w latach 1878 do 1912. W 1883 roku sprowadzi\u0142 do Iwonicza siostry felicjanki, buduj\u0105c dla nich najpierw dom drewniany, potem murowany z du\u017c\u0105 kaplic\u0105. Urz\u0105dzono tam szko\u0142\u0119 i sierociniec, dom drewniany przeznaczono p\u00f3\u017aniej na o\u015brodek kurs\u00f3w szycia i gotowania. Szko\u0142\u0119 \u017ce\u0144sk\u0105 prowadzi\u0142y siostry od 1883 do 1926, kiedy po\u0142\u0105czono j\u0105 z m\u0119sk\u0105. Iwonickie felicjanki uczy\u0142y w szkole, wychowywa\u0142y sieroty, a tak\u017ce pomaga\u0142y biednym i chorym w Iwoniczu i okolicy. W 1951r usuni\u0119to ich ze szko\u0142y, zabrano sieroty, a na ich miejsce przywieziono 80 ch\u0142opc\u00f3w niedorozwini\u0119tych i umys\u0142owo chorych, w wieku do 18 lat. Klasztor felicjanek odegra\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju Iwonicza, koncentruj\u0105c \u017cycie religijne i kulturalne parafii. W latach 1884-1895 ks. A. Podg\u00f3rski rozbudowa\u0142 i upi\u0119kszy\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny. W 1902r. wybudowa\u0142 dwupi\u0119trowy zak\u0142ad szpitalny, w kt\u00f3rym umie\u015bci\u0142 kilkudziesi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn kalekich i nieuleczalnie chorych zebranych w okolicy. Za\u0142o\u017cenie i funkcjonowanie szpitalnego zak\u0142adu w Iwoniczu by\u0142o wielkim dzie\u0142em w tamtych czasach, kiedy np. miasto Krosno zaledwie rok wcze\u015bniej zdoby\u0142o si\u0119 na otwarcie swojego szpitala powszechnego na 30 \u0142\u00f3\u017cek. Nauczyciel Karol Filipowicz by\u0142 kierownikiem szko\u0142y w Iwoniczu przez 48 lat. Wybudowa\u0142 szko\u0142\u0119 murowan\u0105 w 1895 roku. Za\u0142o\u017cy\u0142 kas\u0119 po\u017cyczkow\u0105 dla niezamo\u017cnej ludno\u015bci i wybudowa\u0142 dla niej budynek. Za\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c w 1900 roku ochotnicz\u0105 stra\u017c po\u017carn\u0105. Pracowa\u0142 w szkole do 1926 roku.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Lata I wojny \u015bwiatowej i okres mi\u0119dzywojenny<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">Wybuch I wojny \u015bwiatowej spowodowa\u0142, \u017ce uzdrowisko opustosza\u0142o. Wojska rosyjskie, kt\u00f3re wkroczy\u0142y do Iwonicza, przyj\u0119\u0142y postaw\u0119 prawdziwego okupanta i grabie\u017ccy. We wsi kwaterowa\u0142 pu\u0142k u\u0142an\u00f3w i pu\u0142k piechoty, w pa\u0142acu Za\u0142uskich zamieszkiwa\u0142 rosyjski genera\u0142 w asy\u015bcie wy\u017cszych oficer\u00f3w. Na terenie Zdroju kwaterowali Kozacy, gdzie rabowali i niszczyli wszystko nie oszcz\u0119dzaj\u0105c dorobku mieszka\u0144c\u00f3w. Ponad stu m\u0142odych iwoniczan zasili\u0142o szeregi wojsk austriackich ju\u017c w sierpniu po og\u0142oszonym rozporz\u0105dzeniu carskim o powszechnej mobilizacji, stacjonowa\u0142y tam wojska austro-w\u0119gierskie, a p\u00f3\u017aniej rosyjskie. Uzdrowisko nie ponios\u0142o na skutek dzia\u0142a\u0144 wojennych wi\u0119kszych strat, po wojnie ju\u017c w latach 1920-1921 doprowadzono do stanu sprzed wojny\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 58).<\/em>\u00a0W okresie mi\u0119dzywojennym, na dalszym rozwoju uzdrowiska i wsi zawa\u017cy\u0142 wielki kryzys gospodarczy. Rodzina Za\u0142uskich boryka\u0142a si\u0119 z zad\u0142u\u017ceniami. Aby nie dopu\u015bci\u0107 do bankructwa, przyst\u0105piono do cz\u0119\u015bciowej sprzeda\u017cy i wydzier\u017cawiania cz\u0119\u015bci maj\u0105tku W tej sytuacji inne instytucje i osoby prywatne inwestowa\u0142y w rozbudow\u0119 Iwonicza. Ju\u017c w 1931 roku Zwi\u0105zek Kas Chorych odda\u0142 do u\u017cytku sanatorium &#8222;Excelsior&#8221;, kilkudziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w Iwonicza wybudowa\u0142o nowe domy i pensjonaty. W 1938 roku w\u0142a\u015bciciele dom\u00f3w prywatnych wynajmowali przesz\u0142o dwa razy wi\u0119cej pokoi ni\u017c zak\u0142ad k\u0105pielowy Za\u0142uskich. Lata 1930- 1939 przynosz\u0105 nowy trend rozwojowy w dziejach Iwonicza. W tym okresie wybudowanych zosta\u0142o ponad 20 nowych okaza\u0142ych pensjonat\u00f3w. Uzdrowisko otrzyma\u0142o te\u017c now\u0105 poczt\u0119. Prosperowa\u0142o wiele dobrze zaopatrzonych sklep\u00f3w i kiosk\u00f3w, restauracji i jad\u0142odajni, zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych oraz sta\u0142a plac\u00f3wka &#8222;Orbisu&#8221;. Iwonicz posiada\u0142 bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie kolejowe z Warszaw\u0105, Krakowem, Lwowem, Gda\u0144skiem i Poznaniem. Poza zarz\u0105dem &#8222;Zak\u0142adu Zdrojowego&#8221; od 1923 r (z mocy ustawy uzdrowiskowej) dzia\u0142a &#8222;Komisja Zdrojowa&#8221;, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi\u0142 lekarz naczelny uzdrowiska (w latach 1921- 1930 dr J\u00f3zef Aleksiewicz) oraz przedstawiciele miejscowej w\u0142adzy terenowej i w\u0142adz powiatowych. Zadaniem &#8222;Komisji Zdrojowej&#8221; by\u0142a koordynacja dzia\u0142alno\u015bci leczniczej i hotelarskiej w uzdrowisku, zarz\u0105dzanie funduszem kuracyjnym. Ustalanie taks klimatycznych oraz przepis\u00f3w sanitarnych i porz\u0105dkowych, dbanie o w\u0142a\u015bciwy standard us\u0142ug leczniczych, gastronomicznych i hotelarskich, projektowanie i koordynowanie spraw zwi\u0105zanych z ochron\u0105 w\u00f3d i inwestycjami komunalnymi. Komisja wydawa\u0142a tak\u017ce kompetentnym w\u0142adzom opinie w sprawach zezwole\u0144 na roboty budowlane oraz wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z organizacjami i stowarzyszeniami spo\u0142ecznymi, dzia\u0142aj\u0105cymi na terenie uzdrowiska. Istnia\u0142o mi\u0119dzy innymi &#8222;Towarzystwo W\u0142a\u015bcicieli Realno\u015bci, zrzeszaj\u0105ce w\u0142a\u015bcicieli prywatnych wilii i pensjonat\u00f3w, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z Komisj\u0105 i zajmuj\u0105ce si\u0119 wynajmem pokoi go\u015bcinnych w sezonie letnim\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 60).<\/em>\u00a0Uzdrowisko Iwonicz w okresie mi\u0119dzywojennym cieszy\u0142o si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 nie tylko w kraju ale i za granic\u0105. Do Iwonicza przyje\u017cd\u017cali kuracjusze prawie z ca\u0142ej Europy, frekwencja kuracjuszy wzros\u0142a do 14 000 w 1938 r(w 1930r by\u0142o 6 000). Ordynowa\u0142o trzynastu lekarzy. Rozw\u00f3j uzdrowiska i nap\u0142yw kuracjuszy wp\u0142ywa\u0142 korzystnie na poziom \u017cycia ludno\u015bci Iwonicza i innych s\u0105siednich wsi: Lubatowej, Lubat\u00f3wki, Klimk\u00f3wki i Wulki , gdy\u017c w zdroju znajdowa\u0142y zbyt produkty wiejskie i le\u015bne oraz wyroby artystyczne z drzewa. W 1931 r w Iwoniczu by\u0142o 1100 gospodarstw rolnych. Ludno\u015b\u0107 opr\u00f3cz pracy na roli podejmowa\u0142a prac\u0119 zarobkow\u0105 w uzdrowisku i czynnych w tym czasie czterech kopalniach ropy naftowej. Do 1934 roku Iwonicz, jak ka\u017cda wie\u015b, mia\u0142 charakter gminy, jako samodzielnej jednostki samorz\u0105dowej z w\u00f3jtem na czele. Po przeprowadzeniu w tym roku reformy administracyjnej, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a ca\u0142y kraj, w tym tak\u017ce miasta, gminy wiejskie przemianowano na gromady, a nast\u0119pnie gromady te po\u0142\u0105czono w wiejskie gminy zbiorowe. I tak, w powiecie kro\u015bnie\u0144skim 111 gmin wiejskich przemianowano na gromady i stworzono ze\u0144 11 gmin zbiorowych wiejskich. Zmiany te przeprowadzono na terenie powiatu kro\u015bnie\u0144skiego na mocy rozporz\u0105dzenia ministra spraw wewn\u0119trznych z czerwca 1934 roku, opartego na artykule ustawy z 23 marca 1933r. o cz\u0119\u015bciowej zmianie samorz\u0105du terytorialnego. Taki urz\u0105d gminpowsta\u0142 w Iwoniczu i obejmowa\u0142 trzy gromady: Iwonicz, Lubatow\u0119 i Lubat\u00f3wk\u0119\u00a0<em>(F. Kiryk, Krosno w okresie mi\u0119dzywojennym, [w:] Krosno-studia z dziej\u00f3w miasta i regionu, Krak\u00f3w 1973, tom II, s. 40).<\/em>\u00a0Przy \u0142\u0105czeniu gromad w gminy kierowano si\u0119 kryterium dogodnej komunikacji mi\u0119dzy siedzib\u0105 gminy zbiorowej a gromadami, samowystarczalno\u015bci gospodarczej (finansowej) gminy zbiorowej, a cz\u0119sto i tradycjami handlowymi (targi, jarmarki) oraz wzgl\u0119dami narodowo\u015bciowymi. Samodzielno\u015b\u0107 gospodarcza gmin zbiorowych by\u0142a rozumiana w ten spos\u00f3b, aby mog\u0142y one zapewni\u0107 finanse na o\u015bwiat\u0119, kultur\u0119, zdrowie, drogi itd. Mimo pr\u00f3b zapewnienia tej samodzielno\u015bci, nie wszystkie gminy zbiorowe j\u0105 osi\u0105gn\u0119\u0142y, znaczne bowiem sumy wyr\u00f3wnuj\u0105ce niedobory musia\u0142o przeznaczy\u0107 dla nich starostwo. Nad praworz\u0105dno\u015bci\u0105 i bezpiecze\u0144stwem ludno\u015bci czuwa\u0142y 3 s\u0105dy (w Kro\u015bnie, Dukli i Frysztaku) oraz 12 posterunk\u00f3w policji pa\u0144stwowej, w tym tak\u017ce posterunek w Iwoniczu. Po ustanowieniu gmin zbiorowych, jesieni\u0105 1934 roku odby\u0142y si\u0119 wybory do rad gromadzkich wed\u0142ug nowej ordynacji wyborczej, znosz\u0105cej system kurialny i wprowadzaj\u0105cy powszechne i r\u00f3wne prawo wyborcze.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Lata okupacji i okres powojenny<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"justify\">Pomy\u015blny rozw\u00f3j Iwonicza sparali\u017cowa\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Przed jej wybuchem Iwonicz liczy\u0142 3 600 mieszka\u0144c\u00f3w. Iwonicz Zdr\u00f3j zosta\u0142 zaj\u0119ty przez wojska niemieckie 9 wrze\u015bnia 1939 roku. Nowoczesny Excelsior przeznaczony zosta\u0142 przez okupanta na sanatorium dla Niemc\u00f3w. W wielu innych budynkach stan\u0119\u0142y na kwaterach wojska hitlerowskie. Bardzo wcze\u015bnie zorganizowano w Iwoniczu ogniwa ruchu oporu. Wcze\u015bnie te\u017c rozpoczyna si\u0119 tajne nauczanie. Od 1940 roku rozpoczyna dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemie zbrojne 22 sierpnia 1944 roku partyzanci opanowali Iwonicz Zdr\u00f3j, utrzymuj\u0105c go a\u017c do wyzwolenia. Utworzono tymczasowy zarz\u0105d cywilny. Zorganizowano zaopatrzenie ludno\u015bci w najpotrzebniejsze artyku\u0142y, za\u015b porz\u0105dku i zdobytego terenu strzeg\u0142y oddzia\u0142y partyzanckie. Na terenie uzdrowiska istnia\u0142 partyzancki szpital w sanatorium &#8222;Sanato&#8221;. Istnienie tymczasowej polskiej w\u0142adzy na wyzwolonym spod okupacji skrawku ziemi nazywane jest &#8222;Rzeczpospolit\u0105 Iwonick\u0105&#8221;. Ca\u0142kowite wyzwolenie Iwonicza nast\u0105pi\u0142o 20 wrze\u015bnia 1944r. W wyniku wojny i okupacji ludno\u015b\u0107 Iwonicza ponios\u0142a dotkliwe straty. Wielu mieszka\u0144c\u00f3w zgin\u0119\u0142o w wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych, b\u0105d\u017a na polu walki. 24 lipca 1944 r. w Lasku Grabi\u0144skim (3 km. od uzdrowiska) hitlerowcy dokonali egzekucji 72 wi\u0119\u017ani\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli mieszka\u0144cy Iwonicza, Lubatowej i dwudziestu nie rozpoznanych. Uzdrowisko ponios\u0142o dotkliwe straty materialne. Rozebrano wiele willi po\u017cydowskich, w czasie walk sp\u0142on\u0119\u0142y dwie, za\u015b wiele zdewastowano. Wywiezione b\u0105d\u017a zniszczone zosta\u0142y wszystkie urz\u0105dzenia lecznicze. Katastrofalny by\u0142 stan dr\u00f3g, most\u00f3w i parku. W takim stanie Iwonicz wszed\u0142 w nowy okres swojej historii lat Polski Ludowej. Na podstawie dekretu z dnia 6 wrze\u015bnia 1944r o przeprowadzeniu reformy rolnej, maj\u0105tki Za\u0142uskich &#8211; zar\u00f3wno posiad\u0142o\u015bci rolne w Iwoniczu wsi, jak i uzdrowisko przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 skarbu pa\u0144stwa. Tak wi\u0119c, w pierwszym okresie powojennym zak\u0142ad zdrojowy podlega\u0142 Ministerstwu Rolnictwa. Pod koniec 1945 roku zosta\u0142 samorzutnie powo\u0142any Zarz\u0105d Zak\u0142adu Zdrojowego, kt\u00f3ry oszacowa\u0142 straty i zabezpieczy\u0142 pozosta\u0142y maj\u0105tek. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w wyniku zniszcze\u0144 Zak\u0142ad przez wiele miesi\u0119cy nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 podj\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015bci. 3 kwietnia 1945 roku odby\u0142o si\u0119 w uzdrowisku pierwsze posiedzenie komisji zdrojowej z udzia\u0142em tymczasowego dyrektora i naczelnego dyrektora uzdrowiska dra J\u00f3zefa Aleksiewicza, w\u00f3jta gminy Iwonicz Antoniego Zychiewicza, przewodnicz\u0105cego Towarzystwa W\u0142a\u015bcicieli Nieruchomo\u015bci, reprezentant\u00f3w powiatu- starosty kro\u015bnie\u0144skiego W\u0142adys\u0142awa Go\u015bci\u0144skiego i lekarza powiatowego. W toku pracy ustalono kierunki pracy zmierzaj\u0105ce do uruchomienia Zak\u0142adu Zdrojowego. W wyniku podj\u0119tych stara\u0144 u w\u0142adz, nadany zosta\u0142 status prawny utworzonemu wcze\u015bniej Pa\u0144stwowemu Zak\u0142adowi Zdrojowo- K\u0105pielowemu w Iwoniczu Zdroju. 12 lipca 1945r. na podstawie zarz\u0105dzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych uzdrowisko Iwonicz zosta\u0142o przekazane w dzier\u017cawne u\u017cytkowanie Ministerstwu Zdrowia\u00a0<em>(J. Michalak, Historia&#8230;s. 63).<\/em>\u00a0W czerwcu 1947 roku utworzone zosta\u0142o Przedsi\u0119biorstwo Pa\u0144stwowe &#8222;Polskie Uzdrowiska&#8221; w Warszawie, kt\u00f3remu zosta\u0142 podporz\u0105dkowany Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Uzdrowiskowy w Iwoniczu. W 1949 roku powsta\u0142 w Iwoniczu Fundusz Wczas\u00f3w Pracowniczych, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo prowadzi\u0142 wczasy w dzier\u017cawionych obiektach, a nast\u0119pnie obj\u0105\u0142 w posiadanie i uruchomi\u0142 szereg budynk\u00f3w. W 1953r Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Uzdrowiskowy otrzymuje status przedsi\u0119biorstwa podleg\u0142ego Centralnemu Zarz\u0105dowi Uzdrowisk w Warszawie. Przyjmuje ono w\u00f3wczas nazw\u0119 PP Uzdrowisko Iwonicz w Iwoniczu Z dniem 1 stycznia 1956 roku Iwonicz Zdr\u00f3j otrzymuje status osiedla. Dotychczas Iwonicz Zdr\u00f3j wchodzi\u0142 w sk\u0142ad gromady Iwonicz z siedzib\u0105 Gromadzkiej Rady Narodowej w Iwoniczu wsi. Nast\u0119puje systematyczny rozw\u00f3j uzdrowiska (w latach 1960\/ 62 leczy\u0142o si\u0119 w skali rocznej od 12 do 14 tysi\u0119cy kuracjuszy), co powoduje wzrost zainteresowania Iwoniczem. Pojawili si\u0119 nowi inwestorzy, pragn\u0105cy zakupi\u0107 niezagospodarowane obiekty lub budowa\u0107 w uzdrowisku nowe sanatoria. Wed\u0142ug opracowanego w 1963 roku perspektywicznego planu zabudowy przestrzennej Iwonicza Zdroju, now\u0105 dzielnic\u0119 sanatoryjn\u0105 zlokalizowano w zachodniej cz\u0119\u015bci uzdrowiska, na stoku g\u00f3ry Winiarskiej, za\u015b dzielnice mieszkaniowe we wschodniej cz\u0119\u015bci uzdrowiska. Znaczne zmiany w strukturze dzia\u0142alno\u015bci uzdrowiska wprowadzi\u0142a nowa ustawa uzdrowiskowa z 1966roku. Uchylona zosta\u0142a ustawa z 1922 roku, kt\u00f3ra nie odpowiada\u0142a nowym warunkom ustrojowym i spo\u0142ecznym. W wyniku wej\u015bcia w \u017cycie nowej ustawy, nast\u0105pi\u0142o rozwi\u0105zanie Komisji Zdrojowej, a jej kompetencje przej\u0119\u0142a Rada Narodowa. Nale\u017cy tu doda\u0107, \u017ce Komisja Zdrojowa w pierwszych latach powojennych spe\u0142nia\u0142a wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu uzdrowiska, jednak wraz ze zmian\u0105 stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych i wzrostem roli rad narodowych, jej znaczenie znacznie zmala\u0142o. Na skutek rozwi\u0105zania Komisji nast\u0105pi\u0142a te\u017c zmiana w porz\u0105dkowaniu instytucji lekarza naczelnego miejscowo\u015bci uzdrowiskowej Radzie Narodowej. Stanowisko lekarza naczelnego Iwonicza Zdroju obj\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0105cy t\u0119 funkcj\u0119 od 1946 roku lek. med. Kazimierz Kwa\u015bnicki\u00a0<em>(Tam\u017ce, s. 68).<\/em>\u00a0Nast\u0119puje znaczny rozw\u00f3j inwestycji uzdrowiskowych- w 1966r oddano now\u0105 warzelni\u0119 soli. W celu zaspokojenia wzrastaj\u0105cych potrzeb mieszkaniowych wybudowano z funduszy Rady Narodowej (w1969r.) blok mieszkalny. W tym samym roku oddano do u\u017cytku nowy dom handlowo-gastronomiczny &#8222;Glorieta&#8221;. Wzrasta ilo\u015b\u0107 \u0142\u00f3\u017cek lecznictwa zamkni\u0119tego (wybudowanie i uruchomienie w 1969r. sanatorium &#8222;Rzepicha&#8221;, w 1971r. &#8222;G\u00f3rnik&#8221;, w 1972 &#8221; Wis\u0142a&#8221;). W 1973r zako\u0144czono budow\u0119 oczyszczalni \u015bciek\u00f3w i kolektora w dzielnicy zdrojowej. W Sieniawie ko\u0142o Beska na Wis\u0142oku rozpocz\u0119to w tym samym czasie budow\u0119 zapory wodnej dla przysz\u0142ego zbiornika retencyjnego, maj\u0105cego dostarczy\u0107 wodoci\u0105giem wod\u0119 s\u0142odk\u0105 do Iwonicza Zdroju. Du\u017ce zmiany zasz\u0142y tak\u017ce we wsi. W 1960 roku oddano do u\u017cytku nowo- wybudowan\u0105 szko\u0142\u0119, za\u015b w budynku ulokowano przedszkole. Otwarto stadion sportowy, wybudowano remiz\u0119 stra\u017cack\u0105 i dom ludowy, gdzie w p\u00f3\u017aniejszym czasie znalaz\u0142a pomieszczenie biblioteka i filia o\u015brodka zdrowia W dniu 1 stycznia 1973 roku Iwonicz Zdr\u00f3j otrzyma\u0142 prawa miejskie. Powsta\u0142a nowa jednostka administracyjna miasto i gmina Iwonicz, obejmuj\u0105ca swoim zasi\u0119giem Iwonicz Zdr\u00f3j, Iwonicz (wie\u015b), Lubatow\u0105 i Lubat\u00f3wk\u0119. W tym te\u017c roku decyzj\u0105 resortu kultury i sztuki zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w dawnej XIX-wiecznej zabudowy drewnianej i murowanej wraz z otaczaj\u0105c\u0105 je cz\u0119\u015bci\u0105 parku zdrojowego uznane zosta\u0142y za zabytek, tworz\u0105c &#8222;Zabytkowy Zesp\u00f3\u0142 Przestrzenno Architektoniczny&#8221;. Nast\u0119puje dalszy rozw\u00f3j bazy leczniczej i nowych zak\u0142ad\u00f3w przyrodoleczniczych, w 1974 roku rozpocz\u0119to zagospodarowywanie las\u00f3w otulinowych wok\u00f3\u0142 uzdrowiska, stanowi\u0105cych rozleg\u0142y park zdrojowy o powierzchni ponad 200ha. W 1975 r. W Iwoniczu Zdroju leczy\u0142o si\u0119 w obiektach lecznictwa zamkni\u0119tego i otwartego 24 618 kuracjuszy, na wczasach, koloniach i obozach przebywa\u0142o 15 841. Lecznictwo uzdrowiskowe w Iwoniczu Zdroju, obok wiod\u0105cego Przedsi\u0119biorstwa Uzdrowiskowego, prowadzi\u0142y tak\u017ce liczne sanatoria i o\u015brodki lecznictwa ambulatoryjnego. Od 1969 r. organem organizuj\u0105cym wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie oraz koordynuj\u0105cym dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015brodk\u00f3w lecznictwa zamkni\u0119tego i otwartego jest &#8222;Komisja Bran\u017cowa Bran\u017cowego O\u015brodka Lecznictwa Uzdrowiskowego w Iwoniczu Zdroju. W dobie dzisiejszej gospodarki rynkowej ca\u0142e uzdrowisko i poszczeg\u00f3lne sanatoria przechodz\u0105 powa\u017cne trudno\u015bci organizacyjne i finansowe. Na tym tle pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne prywatne inicjatywy w uzdrowiskowej dziedzinie us\u0142ug i handlu Obecnie Iwonicz wci\u0105\u017c powi\u0119ksza swoje granice i liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Rozbudowuje si\u0119 wyra\u017anie poprzez ulic\u0119 Floria\u0144sk\u0105 w stron\u0119 Miejsca Piastowego i Rymanowa, poprzez ulic\u0119 Zadw\u00f3r w stron\u0119 Rog\u00f3w, za\u015b ulica Zagrodniki poszerza si\u0119 w tzw. r\u00f3wnia. Ca\u0142y iwonicki d\u00f3\u0142, w swej szeroko\u015bci i rozci\u0105g\u0142o\u015bci zacie\u015bnia si\u0119 nowymi zabudowaniami. Podobnie dzieje si\u0119 w cz\u0119\u015bci zdrojowej, gdzie nowa dzielnica powi\u0119kszana jest na stoku g\u00f3ry ko\u0142o transformatora w kierunku Klimk\u00f3wki i lasu Piekliska. W obu cz\u0119\u015bciach Iwonicza powsta\u0142y osiedla blok\u00f3w mieszkalnych; w Zdroju sp\u00f3\u0142dzielnia mieszkaniowa we wspomnianej dzielnicy, we wsi w obr\u0119bie reszt\u00f3wki dworskiej, w powi\u0105zaniu z dawnym O\u015brodkiem Post\u0119pu Rolniczego. Wa\u017cn\u0105 budowl\u0105, na sta\u0142e wpisan\u0105 w zdrojowy krajobraz jest nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bw. Iwona, konsekrowany w 2000r. Rozw\u00f3j szkolnictwa obrazuje Zesp\u00f3\u0142 Szk\u00f3\u0142 Gastronomiczno-Hotelarskich w Iwoniczu Zdroju i Zesp\u00f3\u0142 Szk\u00f3\u0142 (rolniczych) w Iwoniczu, a tak\u017ce rozbudowana w latach 1987-1994 szko\u0142a podstawowa, poszerzona od 1998 roku o gimnazjum. W wiejskim iwonickim terenie powsta\u0142y ma\u0142e prywatne zak\u0142ady pracy-nowoczesna stacja benzynowa, zak\u0142ad metalowy, m\u0142yn z piekarni\u0105, zak\u0142ad galanterii sk\u00f3rzanej, warsztaty samochodowe, ma\u0142e huty szk\u0142a, sk\u0142ad materia\u0142\u00f3w budowlanych, zesp\u00f3\u0142 nowoczesnych sklep\u00f3w, apteka. Przy wsparciu administracji pa\u0144stwowej bardzo rozbudowa\u0142y si\u0119 iwonickie Domy Pomocy Spo\u0142ecznej, prowadzone przez felicjanki i bonifratr\u00f3w, gdzie 18 listopada 2003 r otwarto now\u0105 kaplic\u0119 szpitaln\u0105 z zapleczem rehabilitacyjno- terapeutycznym. Nowo budowane domy maj\u0105 \u0142adny wygl\u0105d architektoniczny, a pomieszczenia wewn\u0105trz funkcjonalne i wyko\u0144czone przy wykorzystaniu najnowszej technologii. Coraz \u0142adniejsze zagospodarowanie ogrod\u00f3w przydomowych, coraz wi\u0119cej troski o \u0142ad i porz\u0105dek, czysto\u015b\u0107 wody i powietrza. Temu celowi s\u0142u\u017cy prowadzona obecnie budowa kanalizacji Iwonicza w obydwu cz\u0119\u015bciach &#8211; uzdrowiskowej i wsi. Niepok\u00f3j budzi stan zagospodarowania ziemi, nieop\u0142acalno\u015b\u0107 produkcji rolnej doprowadzi\u0142a do porzucenia uprawy p\u00f3l i zubo\u017cenia rodzin utrzymuj\u0105cych si\u0119 z rolnictwa. Pewne o\u017cywienie i zainteresowanie daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w ostatnich miesi\u0105cach w zwi\u0105zku z oczekiwaniami na wsparcie rolnictwa po przyst\u0105pieniu do Unii Europejskiej. \u015aledz\u0105c histori\u0119 Iwonicza, zauwa\u017ca si\u0119, \u017ce rozw\u00f3j miejscowo\u015bci i poziom \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w zale\u017ca\u0142 od wielu czynnik\u00f3w. Bardzo znaczny by\u0142 udzia\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w, ich pracowito\u015b\u0107 i zaradno\u015b\u0107, a w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci by\u0142o wielu ludzi zas\u0142u\u017conych i ofiarnych. Histori\u0119 Iwonicza kre\u015bli\u0142y tak\u017ce wydarzenia polityczne w \u015bwiecie i pozycja Polski zale\u017cna od tych wydarze\u0144. Tak b\u0119dzie zapewne i teraz. Z nadziej\u0105, ale nie bez cienia niepokoju rysuje si\u0119 perspektywa dalszego rozwoju Iwonicza w Zjednoczonej Europie.<\/p>\n<p align=\"right\">Opracowa\u0142a:\u00a0<em><strong>Zofia Jakubowicz<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rys historyczny gminy Iwonicz Zdr\u00f3j Pocz\u0105tki miejscowo\u015bci Iwonicz\u00a0to znana miejscowo\u015b\u0107 uzdrowiskowa o bogatej przesz\u0142o\u015bci. Na taki charakter miejscowo\u015bci decyduj\u0105cy wp\u0142yw<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2","page","type-page","status-publish","hentry","comments-off"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-04 22:57:24","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":""},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":126,"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2\/revisions\/126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwonicz.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}